على صدرايى خويى
1328
فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه عمومى آيت الله العظمى گلپايگانى قم ( فارسى )
صاحب مجالس المؤمنين گويد : چون كتاب مجمع البيان را تأليف كرد و پس از آن كشاف را ديد تفسير ديگرى تأليف نمود كه مشتمل بر فوائد تفسير اول ولطائف كشاف بوده باشد و آن را ( الجوامع ) نام نهاده اند . - صاحب مجالس المؤمنين اشتباه كرده اند و تفسيرى كه پس از مطالعه كشاف طبرسى تأليف نموده ( الكاف الشاف من كتاب الكشاف ) است چنان كه خود در مقدمه فرموده . صاحب كشف الظنون درصفحه 1 / 311 چنين مى گويد : كشاف رامختصر نموده و آن را جوامع الجامع ناميده است . - صاحب كشف الظنون در اين نسبت نيز اشتباه كرده و گذشته از اين شرحى كه در ذيل اسم ( تفسير طوسى ) نوشته اند همه مشوش است به اين معنى كه طوسى را با طبرسى مخلوط و قضاياى تاريخى اين دو عالم بزرگ را همه نسبت به طوسى داده عين عبارت آن را ذيلا نقل و آنها را شرح مى دهيم : ( تفسير الطوسى ) هو ابوجعفر محمد بن الحسن الطوسى فقيه الشيعه كان ينتمى الى مذهب الشافعى المتوفى سنه 561 احدى و ستين خمسمائه سماه مجمع البيان لعلوم القرآن واختصر الكشاف وسماه جوامع الجامع وابتدأ بتأليفه فى سنة 562 اثنتين وستين وخمسمائه قال السبكى وقد احرقت كتبه عدة نوب بمحضر من الناس . 1 / 311 صاحب روضات از كتاب مقابس اسدالله كاظمى ره نقل نموده : طبرسى را كتابى به نام ( الكاف الشاف من كتاب الكشاف ) است و ظاهراً همين كتاب است كه به نام الوسيط خوانده شده . مؤلف خود درمقدمه چنين فرموده اند : چون از تأليف كتاب تفسير بزرگ خويش مجمع البيان فراغت يافتم به كتاب كشاف علامه زمخشرى جارالله رسيدم آن را داراى مطالبى بسيار خوب وگوهرهائى بس گرانبها ديدم از بدايع معانى و روايع الفاظش خوشه هائى چيده و آنها را در كتابى به نام ( الكاف الشاف ) مرتب نمودم اين دو مؤلفه من دراطراف منتشر شد و مقبول خاص و عام گرديد و شهرتى به سزا يافت پس از آن فرزند دلبندم ابونصر حسن كه خدايش يار و رهنما باد مكرر درخواست كرده اند مختصرى از هردو كتاب انتخاب نمايم و آن را جامع هر دو قرار دهم ، با اين كه سالم از هفتاد گذشته و ضعف و سستى بر وجودم چيره شد ناچار درخواست او را پذيرفته و اين تفسير را بدان گونه كه خواسته اند موافق طريقه حقه اماميه با كمال ايجاز و اختصار تأليف نمودم و آن را ( جوامع الجامع ) نام گذاردم تا اسم با مسمى مطابقت داشته باشد و از خداوند خواستارم كه اين كتاب وسيط و حجم آن خفيف وفوائد آن زياد و حفظ آن سالك و معانى آن فراوان بوده باشد و درخاتمه كتاب مؤلف نوشته اند كه تأليف آن درماه صفر سنه 542 شروع و در اواخر ذيحجة الحرام همان سال به آخر رسيده است . شهرت اين تفسير زياد و درسنه 1321 درايران چاپ شده است . [ الهيات مشهد 1 / 77 و 2 / 624 ؛ كتابخانه حجت كوهكمرى ص 24 ؛ التراث العربى 2 / 227 ؛ امام صادق قزوين 1 / 85 ؛ كتابخانه جامع گوهرشاد 1 / 144 ؛ كتابخانه ملك 1 / 150 - 151 ؛ الذريعة 5 / 248 ؛ الهيات 507 ؛ مجلس 13 / 36 ؛ مدرسه نمازى ص 92 ؛ آستان قدس 11 / 595 ؛ فهرست